Yếu tố giúp tín chỉ carbon ‘được giá’

Đầu tháng 4/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 112/2026/NĐ-CP về trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon, trong đó cho phép chuyển giao tín chỉ carbon ra thị trường quốc tế theo tỷ lệ 50% và 90% tùy theo loại hình dự án.

Đây được xem là giải pháp quan trọng cho nhiều dự án tạo tín chỉ carbon tại Việt Nam khi sàn giao dịch carbon trong nước đang ở giai đoạn thí điểm, chỉ cho phép trao đổi hạn ngạch phát thải.

Trên thực tế, tại Việt Nam cũng như thế giới đang có ngày càng nhiều dự án đạt hiệu quả giảm phát thải, với muôn hình vạn trạng, dựa trên hàng trăm phương pháp luận đã được các tổ chức quốc tế công nhận.

Dự án năng lượng tái tạo được ưu tiên chuyển giao tín chỉ carbon ra quốc tế với tỷ lệ cao nhất lên đến 90%. Ảnh: Hoàng Anh. 

Trong bối cảnh đó, năng lực cạnh tranh của một tín chỉ carbon sẽ quyết định chủ dự án có thể bán được tín chỉ carbon hay không. Theo ông Nguyễn Ngọc Tùng, Quỹ VinaCarbon thuộc VinaCapital, một tín chỉ carbon hấp dẫn trong mắt nhà đầu tư cần đáp ứng một số yêu cầu nhất định.

Thứ nhất, như mọi loại hàng hóa khác, tín chỉ carbon cần đảm bảo chất lượng, ở đây à việc đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật, được đánh giá, xác minh độc lập, đảm bảo tính minh bạch.

Giống như các loại giấy chứng nhận sản phẩm, sự minh bạch của tín chỉ carbon giúp chứng minh nỗ lực giảm phát thải của tổ chức, doanh nghiệp đạt được kết quả thực tế cũng như hạn chế rủi ro khí thải nhà kính được lưu giữ có thể bị rò rỉ ra môi trường.

Đây cũng được xem là thách thức lớn bậc nhất đối với các dự án tạo tín chỉ carbon song lại hết sức cần thiết, theo ông Phan Tiến Thành, Quản lý phát triển kinh doanh Công ty TNHH Green Carbon. Ông Thành cho biết, các dự án của công ty trải dài trên 15 tỉnh, thành phố và đã phải phối hợp với nhiều trung tâm khuyến nông, cơ quan địa phương, sử dụng công nghệ viễn thám và dữ liệu vệ tinh để xây dựng dữ liệu số hóa.

Theo ông Thành, việc chuẩn hóa dữ liệu là nền tảng giúp tín chỉ carbon đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế và đem lại giá trị thương mại cao.

Thứ hai là tính hiệu quả và bền vững của dự án, bao gồm khả năng dự án có thể vận hành, tạo ra hiệu quả kinh tế dù không có doanh thu từ tín chỉ carbon. Nói cách khác, tín chỉ carbon chỉ là nguồn thu bổ sung.

Thứ ba là cơ chế chia sẻ lợi ích với những cá nhân, đơn vị liên quan, bao gồm chủ rừng đối với tín chỉ carbon rừng, người nông dân đối với dự án nông nghiệp phát thải thấp. Cơ chế này vừa đem lại tính công bằng, vừa giúp nhà đầu tư có bức tranh rõ hơn về lợi nhuận của dự án.

Cuối cùng, năng lực triển khai thực tế của doanh nghiệp, đơn vị vận hành dự án tạo tín chỉ carbon thay vì chỉ “vẽ” trên giấy. Yếu tố này phù hợp với quy trình thẩm định dự án của giới đầu tư nói chung, không chỉ riêng các dự án tạo tín chỉ carbon.

Đang hoàn thiện cơ chế tạo tín chỉ carbon

Nói về tiêu chuẩn của dự án tạo tín chỉ carbon, ông Nguyễn Thành Công, Trưởng phòng thị trường carbon, Cục Biến đổi khí hậu, Bộ Nông nghiệp và môi trường, cho biết, Việt Nam chưa xây dựng được bộ phương pháp luận thống nhất để áp dụng trong hợp tác quốc tế theo Điều 6.2 và 6.4 Thỏa thuận Paris.

Tuy nhiên, đây cũng là hướng để Việt Nam tạo hành lang pháp lý cũng như mở khóa tiềm năng cho các dự án tạo tín chỉ carbon, qua đó nâng cao uy tín đất nước trên thị trường carbon quốc tế, tạo cơ hội cho doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chí của nhà đầu tư quốc tế.

Trên thực tế, dù chưa có bộ phương pháp luận thống nhất nhưng Việt Nam đang tiến khá nhanh trên lộ trình thiết lập thị trường carbon, theo ông Neeraj Joshi, Chuyên gia trưởng biến đổi khí hậu, khối tư vấn cải cách và nghiên cứu kinh tế Đông Á - Thái Bình Dương của IFC, Ngân hàng Thế giới.

Minh chứng là những bước tiến đáng kể từ việc đưa khái niệm tín chỉ carbon vào Luật Bảo vệ môi trường 2020 cho đến ban hành Nghị định 6 về chống biến đổi khí hậu và bảo vệ tầng ozon, kế đó là một loạt thông tư, nghị định để hình thành sàn giao dịch carbon.

“Chỉ trong nửa năm, Việt Nam đã ban hành được hai quy định quan trọng cùng nhiều thông tư hướng dẫn và bắt đầu ghi nhận những tín chỉ carbon đầu tiên”, ông Neeraj Joshi cho biết.

Với những bước tiến này, đại diện IFC đánh giá Việt Nam đang đi đúng hướng. Nhờ vậy, các dự án tạo tín chỉ carbon tại Việt Nam có nhiều tiềm năng giao dịch trên thị trường thế giới, đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe để đem lại giá trị kinh tế cao.