Giữ nhịp văn hóa dệt thổ cẩm trong dòng chảy hiện đại

Đa dạng mặt hàng thổ cẩm truyền thống được làm nên từ bàn tay khéo léo của người phụ nữ Thái xã Pù Luông.

Giữa không gian yên bình của thôn Lặn Ngoài (xã Pù Luông) - “thủ phủ” nghề dệt thổ cẩm, hàng ngày tiếng thoi đưa vẫn vang lên bên những nếp nhà sàn. Trên khung cửi, những sợi chỉ nhiều màu sắc lần lượt kết nối thành các hoa văn quen thuộc gắn với đời sống, tín ngưỡng và quan niệm thẩm mỹ của đồng bào Thái. Với những người phụ nữ nơi đây, dệt thổ cẩm không chỉ là nghề truyền thống mà còn là cách để họ gìn giữ cội nguồn văn hóa của dân tộc mình. Dù cuộc sống hiện đại đã mang đến nhiều thay đổi trong nếp sinh hoạt và tư duy sản xuất, song tình yêu dành cho nghề dệt vẫn được lưu giữ trong nhiều gia đình, trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống cộng đồng.

Trong hành trình “giữ lửa” cho nghề truyền thống ở thôn Lặn Ngoài, chị Hà Thị Dung là một trong những người tiên phong. Năm 2013, khi nhiều người còn e ngại về khả năng phát triển của nghề dệt thổ cẩm, chị đã mạnh dạn đầu tư mua khung dệt, máy khâu và trực tiếp hướng dẫn chị em trong thôn cách dệt hoa văn, hoàn thiện sản phẩm. Không chỉ tạo điều kiện để nhiều phụ nữ có thêm việc làm lúc nông nhàn, chị còn góp phần khơi dậy niềm tự hào đối với nghề truyền thống. Từ những kết quả bước đầu, năm 2017 chị tiếp tục vay vốn ngân hàng để mở rộng quy mô sản xuất, đầu tư thêm máy móc và khung cửi. Đến nay, cơ sở sản xuất của gia đình chị tạo việc làm thường xuyên cho 4 lao động, với mức thu nhập từ 6 - 8 triệu đồng/người/tháng và gần 40 lao động thời vụ. Chị Hà Thị Dung cho biết: “Điều khiến những người làm nghề như tôi vui nhất là nghề dệt thổ cẩm ngày càng được nhiều người biết đến. Không chỉ phụ nữ lớn tuổi mà nhiều chị em trẻ cũng bắt đầu quan tâm học nghề. Khi sản phẩm bán được, có thêm thu nhập, mọi người càng có động lực gắn bó với nghề hơn. Tôi mong thời gian tới sẽ có thêm nhiều sản phẩm mới được đưa ra thị trường để vừa quảng bá văn hóa dân tộc, vừa tạo sức hút đối với khách du lịch khi đến Pù Luông”.

Sự hồi sinh của nghề dệt thổ cẩm tại Pù Luông không chỉ đến từ tâm huyết của cộng đồng mà còn gắn liền với sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động du lịch những năm gần đây. Không ít du khách thích thú khi được tận mắt chứng kiến quy trình dệt vải thủ công, tìm hiểu ý nghĩa của các họa tiết truyền thống hay lựa chọn một chiếc khăn, túi xách thổ cẩm làm quà lưu niệm sau chuyến đi. Chính nhu cầu từ du lịch đã tạo thêm động lực để người dân duy trì nghề truyền thống, đồng thời mở ra hướng phát triển kinh tế phù hợp với điều kiện địa phương.

Ông Nguyễn Nam Phong, Phó Chủ tịch UBND xã Pù Luông cho biết: “Hiện nay, toàn xã có hơn 100 hộ tham gia dệt thổ cẩm. Trước đây sản phẩm chủ yếu phục vụ nhu cầu sử dụng trong gia đình, nay người dân đã mạnh dạn đổi mới mẫu mã, đa dạng hóa sản phẩm để đáp ứng nhu cầu thị trường. Cùng với các sản phẩm khăn, váy, áo truyền thống... nhiều sản phẩm mới như túi xách, thú nhồi bông, gối thảo dược, chăn hay thảm trang trí đã được đưa vào sản xuất phục vụ khách du lịch và một số khu nghỉ dưỡng, homestay trên địa bàn xã. Việc phát triển nghề dệt không chỉ góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa mà còn góp phần tạo điểm nhấn cho hoạt động du lịch của địa phương”.

Cùng với xã Pù Luông, nghề dệt thổ cẩm cũng đang được gìn giữ và từng bước phát triển trở lại tại một số địa phương khu vực miền núi của tỉnh như: Sơn Thủy, Thạch Quảng, Cẩm Tú, Văn Phú, Ngọc Liên... Trong đó, xã Sơn Thủy hiện có gần 100 hộ làm nghề dệt thổ cẩm. Những khung cửi vẫn hiện diện trong nhiều nếp nhà sàn của đồng bào dân tộc Thái. Giữa những đổi thay của đời sống hiện đại, nhiều người vẫn lựa chọn gắn bó với nghề bằng tình yêu dành cho văn hóa truyền thống. Nhận thức rõ giá trị của nghề dệt thổ cẩm trong đời sống cộng đồng, xã Sơn Thủy đã triển khai nhiều giải pháp nhằm bảo tồn và phát huy nghề truyền thống. UBND xã đã ban hành kế hoạch bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số, đồng thời vận động các nghệ nhân có kinh nghiệm tham gia truyền nghề cho thế hệ trẻ. Từ năm 2024 đến nay, xã đã tổ chức 2 lớp dạy nghề dệt thổ cẩm với 60 học viên tham gia. Sau khóa học, nhiều học viên đã thành thạo các kỹ thuật dệt, đầu tư mua khung cửi để sản xuất sản phẩm hàng hóa, từng bước nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống gia đình. Những lớp học ấy không chỉ truyền dạy kỹ năng nghề mà còn truyền lại tình yêu và trách nhiệm gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc cho thế hệ trẻ.

Cuộc sống hiện đại đã, đang đặt ra những khó khăn, thách thức đối với nghề truyền thống. Tuy nhiên, với sự quan tâm của các cấp, ngành, địa phương và sự chung tay của cộng đồng, những giá trị văn hóa nghề dệt thổ cẩm miền Tây xứ Thanh đang phát triển theo hướng vừa gìn giữ những kỹ thuật, hoa văn truyền thống, vừa linh hoạt đổi mới sản phẩm để đáp ứng nhu cầu của thị trường. Đó không chỉ là sự tiếp nối mà còn là minh chứng cho sức sống bền bỉ của văn hóa dân tộc trong dòng chảy phát triển và hội nhập.