Hương chè Đất Tổ bay xa

Khâu hoàn thiện bao bì sản phẩm chè Hoài Trung được thực hiện đảm bảo quy chuẩn an toàn và thẩm mỹ.

Một búp chè, bảy phần công phu

Nước vừa sôi. Những cánh chè nhỏ, xoăn tít chạm làn nước nóng từ từ mở ra. Trong chén, màu vàng sánh nhẹ dần hiện rõ; hương thơm thanh, không gắt. Bà Bùi Thị Mão, Giám đốc Công ty TNHH Chè Hoài Trung, nâng ấm rót mời khách. Câu chuyện về những búp chè Đất Tổ dần mở ra.

Người sành chè nhìn sắc nước trước khi đưa chén lên gần mũi, rồi mới nhấp một ngụm nhỏ. Vị chát lướt qua đầu lưỡi, vừa đủ để đánh thức vị giác; sau đó là dư vị ngọt sâu, lưu lại khá lâu. Với bà Mão, một chén trà ngon không chỉ nằm ở hương hay vị mà trong đó còn chứa đựng cả những yếu tố về thổ nhưỡng vùng đồi, tuổi cây, thời điểm hái và bàn tay người làm nghề.

Chí Tiên - miền gò đồi, nơi cây chè đã cắm rễ vào đời sống của nhiều gia đình. Những luống chè ôm theo sườn đất, lớp nọ nối lớp kia. Mỗi lứa búp được chăm từ ngoài nương, nhưng giá trị của nó chỉ thật sự được quyết định sau hàng loạt công đoạn: Hái, hong, sao, vò, sấy, phân loại, đóng gói. Chỉ một công đoạn thiếu chuẩn xác, mẻ chè có thể mất hương, đổi vị.

Công ty TNHH Chè Hoài Trung ra đời năm 2002 tại khu 9, xã Chí Tiên, huyện Thanh Ba (cũ). Thuở đầu, cơ sở chủ yếu làm chè đen, quy mô nhỏ, sản phẩm chưa nhiều, thị trường cũng hẹp, chế biến còn nặng tính thủ công. Hơn 20 năm sau, trên nền xưởng nhỏ ngày nào là nhà máy rộng khoảng 6.000m2, có khả năng chế biến hàng nghìn tấn chè thành phẩm mỗi năm. Vùng nguyên liệu liên kết với người dân địa phương đã vượt 100ha. Từ nương chè đến nhà máy, chuỗi sản xuất dần thành hình.

Sự đổi thay có thể nhìn rõ nhất ở “Chè đinh cao cấp Hoài Trung”. Nguyên liệu của dòng trà này không phải những lá chè đã xòe rộng, mà là búp non vừa nhú, chưa hé lá - nhỏ, chắc, xoăn như chiếc đinh. Theo quy trình của công ty, khoảng 7-8kg búp tươi mới cho ra 1kg chè đinh khô. Con số ngắn gọn đó chứa cả buổi gù mình trên nương, những mẻ nguyên liệu bị loại nếu không đạt yêu cầu và sự khắt khe ngay từ cửa đầu tiên của nhà máy. Với chè đinh túi lọc, Hoài Trung sử dụng công nghệ nhập khẩu từ Nhật Bản để chuẩn hóa quy trình. Các yêu cầu về an toàn thực phẩm, quản lý chất lượng, vệ sinh môi trường và truy xuất nguồn gốc được đặt trong những khuôn khổ như ISO 22000:2018 và VietGAP.

Tháng 5/2023, “Chè đinh cao cấp Hoài Trung” được công nhận tiêu chuẩn OCOP 5 sao cấp Quốc gia. Với vùng chè Chí Tiên, đây còn là dấu mốc cho thấy búp chè địa phương có thể bước vào phân khúc giá trị cao khi được sản xuất theo quy trình chặt chẽ và xây dựng được thương hiệu rõ ràng.

Sợi dây nối nương chè với thị trường

Phía sau mỗi sản phẩm mang thương hiệu Hoài Trung là những triền chè và cuộc sống của người dân gắn bó với cây chè ở Chí Tiên. Hơn 100ha nguyên liệu liên kết không chỉ cung cấp búp tươi cho nhà máy, đó còn là sợi dây ràng buộc trách nhiệm giữa doanh nghiệp và các hộ dân.

Cán bộ kỹ thuật của công ty theo người dân trong quá trình chăm sóc, thu hái, hướng dẫn các yêu cầu chất lượng ngay trên nương chè. Cách làm này buộc thói quen canh tác phải chặt chẽ hơn, nhưng đổi lại, người trồng bớt cảnh phấp phỏng theo giá thu mua của thương lái. Trong chuỗi liên kết đó, doanh nghiệp chủ động được nguồn nguyên liệu; nông dân có thị trường; sản phẩm có điều kiện giữ chất lượng từ gốc.

Mỗi năm, Hoài Trung xuất khẩu khoảng 1.000 tấn chè đen tới các thị trường Trung Đông, Trung Quốc; đồng thời cung cấp chè xanh cao cấp, chè túi lọc, chè sen, chè nhài... cho khách hàng trong và ngoài nước. Trung Đông hiện là thị trường xuất khẩu trọng điểm. Doanh nghiệp cũng đang hướng đến thị trường châu Âu và Mỹ.

Trong câu chuyện bà Mão kể bên ấm trà, mỗi gói chè còn mang một phần giá trị của quê nhà: Màu đất trung du, công người hái búp, sự nhạy nghề của người đứng máy. Sản phẩm đi xa đến đâu, tên Chí Tiên, Thanh Ba và Phú Thọ có thêm cơ hội được nhắc đến ở đó. Và phía trước vẫn là những việc khó, không thể làm vội. Vùng nguyên liệu cần tiếp tục đi theo hướng sản xuất sạch; công nghệ phải được cập nhật; truy xuất nguồn gốc phải rõ đến từng công đoạn; chế biến sâu và hoạt động xuất khẩu cần chuyên nghiệp hơn.

Từ búp non vừa nhú trên đồi Chí Tiên, đến sản phẩm có mặt ngoài biên giới là quãng đường được đo bằng hơn 20 năm làm nghề, bằng hơn 100ha liên kết và bằng từng mẻ chè phải giữ đúng hương vị. Chè Đất Tổ đi xa, nhưng dấu đất, dấu người vẫn ở lại trong mỗi lần nước nóng chạm cánh chè.

Ấm chè đã vơi. Dưới đáy chén, sắc vàng còn đọng một lớp mỏng, hậu ngọt vẫn chưa tan...