Nguy cơ chạy đua vũ trang sau khi hiệp ước New START hết hiệu lực

Tên lửa đạn đạo liên lục địa Yars RS-24 của Nga tham gia duyệt binh trên Quảng trường Đỏ ở Moskva. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN

Theo tờ USA Today (Mỹ), Hiệp ước cắt giảm vũ khí tấn công chiến lược mới (New START) được ký kết năm 2010 giữa Tổng thống Mỹ khi đó Barack Obama và người đồng cấp Dmitry Medvedev. New START từng được gia hạn ngay sau khi cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden nhậm chức năm 2021, chỉ vài ngày trước khi hiệp ước hết hiệu lực. Và vào ngày 5/2/2026, New START chính thức hết hiệu lực.

Theo hãng thông tấn Reuters (Anh), New START giới hạn mỗi bên chi được triển khai ở mức 1.550 đầu đạn hạt nhân, không quá 700 tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM), tên lửa đạn đạo phóng từ tàu ngầm (SLBM) đã triển khai và máy bay ném bom hạng nặng được trang bị vũ khí hạt nhân.

Theo các chuyên gia, việc New START hết hiệu lực có thể mở đường cho tình trạng tích lũy vũ khí hạt nhân không kiểm soát.

Giám đốc điều hành Hiệp hội Kiểm soát Vũ khí - ông Daryl Kimball cảnh báo: “Có khả năng lần đầu tiên sau 35 năm, Mỹ và Nga sẽ gia tăng số lượng đầu đạn hạt nhân được triển khai trên các tên lửa tầm xa hoặc máy bay ném bom”.

Trong bối cảnh đó, cộng đồng quốc tế đã thúc giục tìm giải pháp nhanh chóng.

Về phần Tổng thống Donald Trump, ông phát tín hiệu rằng Mỹ sẵn sàng để New START hết hiệu lực và tìm kiếm thỏa thuận mới trong tương lai. Ngoài ra, Tổng thống Trump cho rằng bất kỳ hiệp ước thay thế nào trong tương lai cần có sự tham gia của Trung Quốc. Mỹ nhận định Trung Quốc đang sở hữu lực lượng hạt nhân chiến lược tăng trưởng nhanh nhất thế giới. Tuy nhiên, Bắc Kinh nhiều lần bác bỏ đề xuất này, khẳng định kho vũ khí hạt nhân của Trung Quốc nhỏ hơn nhiều so với Mỹ và Nga.

Ông Matt Korda - lãnh đạo Dự án Thông tin Hạt nhân thuộc Liên đoàn các nhà khoa học Mỹ, quan ngại: “Bi kịch của Hiệp ước New START không nằm ở chỗ nó hết hiệu lực, mà bởi không có bất kỳ cơ chế nào được thiết lập để thay thế”.

Tháng 9/2025, Tổng thống Nga Vladimir Putin đề xuất Moskva sẽ tiếp tục tuân thủ các điều khoản của New START nếu Mỹ cũng làm điều tương tự. Tuy nhiên, các quan chức Nga cho biết đến giữa tháng 1, họ vẫn chưa nhận được phản hồi từ Tổng thống Mỹ Donald Trump đối với đề xuất này.

Một vụ phóng thử tên lửa đạn đạo xuyên lục địa (ICBM) Minuteman III tại Căn cứ không quân Vandenberg ở bang California, Mỹ ngày 5/2/2020. Ảnh tư liệu: AFP/TTXVN

Theo USA Today, không giống như thời Chiến tranh Lạnh, khi Mỹ và Nga lao vào cuộc chạy đua song phương để gia tăng kho vũ khí hạt nhân, tình hình hiện nay phức tạp hơn bởi sự xuất hiện của nhân tố thứ ba trong cuộc chơi hạt nhân - Trung Quốc. Ông Kimball cho rằng việc hiệp ước New START hết hạn "có thể đánh dấu sự khởi đầu của một cuộc chạy đua vũ trang ba bên mới và nguy hiểm, không bị ràng buộc”.

Trả lời USA TODAY, một quan chức Nhà Trắng cho biết Tổng thống Trump mong muốn tiếp tục duy trì các hạn chế đối với vũ khí hạt nhân, đồng thời đưa Trung Quốc tham gia tiến trình đàm phán kiểm soát vũ khí.

Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã điện đàm một ngày trước khi New START hết hạn, nhưng vẫn chưa rõ liệu hai nhà lãnh đạo có đề cập đến các vấn đề hạt nhân hay không.

Đáng chú ý, trợ lý của Tổng thống Nga - ông Yuri Ushakov cho biết, trong cuộc họp trực tuyến cùng ngày 4/2 với Chủ tịch Tập Cận Bình, nhà lãnh đạo Nga Putin nói rằng Moskva sẽ hành động "cẩn trọng và có trách nhiệm" về các vấn đề hạt nhân sau khi New START hết hạn.

Hà Linh/Báo Tin tức và Dân tộc