Xây dựng phương pháp thống nhất lượng hóa giá trị kinh tế của di sản thế giới tại Việt Nam

Theo cách tiếp cận của Đề án, di sản được nhìn nhận như một dạng vốn văn hóa, vốn tự nhiên và vốn xã hội, có khả năng tạo ra các giá trị kinh tế, xã hội, môi trường, sinh kế cộng đồng và sức mạnh mềm trong dài hạn. Vì vậy, lượng hóa Tổng giá trị kinh tế (Total Economic Value - TEV) không nhằm quy đổi toàn bộ giá trị văn hóa hay giá trị nổi bật toàn cầu của di sản thành tiền, mà nhằm nhận diện và đo lường những lợi ích kinh tế và phúc lợi mà hệ thống tài sản di sản tạo ra cho xã hội.

Tổng giá trị kinh tế của mỗi di sản thế giới được lượng hóa gồm giá trị sử dụng và giá trị phi sử dụng. Giá trị sử dụng trực tiếp gồm những lợi ích từ du lịch, dịch vụ văn hóa, dịch vụ sinh thái, giáo dục, nghiên cứu, tổ chức sự kiện và sinh kế. Giá trị sử dụng gián tiếp từ cảnh quan, hệ sinh thái, môi trường, thương hiệu lãnh thổ và điểm đến, sức hấp dẫn đầu tư, bất động sản hay chất lượng không gian sống.

Bên cạnh đó còn có giá trị lựa chọn cho tương lai, và những giá trị không sử dụng như giá trị tồn tại, giá trị để lại cho thế hệ sau, giá trị biểu tượng, bản sắc và đời sống tinh thần của cộng đồng.

Nhận diện và lượng hóa đầy đủ các giá trị di sản tạo ra

Đề án hướng tới xây dựng một khung phương pháp thống nhất ở cấp quốc gia. Qua đó, khắc phục tình trạng các nghiên cứu trước đây chưa có khung lượng giá TEV thống nhất đối với di sản, khiến một số nghiên cứu đã thực hiện tại từng di sản, địa phương còn khác nhau về phạm vi giá trị, phương pháp và dữ liệu.

Việc xây dựng một khung phương pháp thống nhất có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình chuẩn hóa chỉ tiêu, dữ liệu, quy trình khảo sát và cơ chế sử dụng kết quả lượng giá trong quản lý nhà nước, di sản và phát triển cộng đồng.

Cùng với xây dựng phương pháp, Đề án dự kiến triển khai 8 đề án thành phần tại các nhóm di sản thế giới, gồm Hoàng thành Thăng Long; Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc; Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà; Thành Nhà Hồ; Phố cổ Hội An và Khu đền tháp Mỹ Sơn; Quần thể di tích Cố đô Huế; Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Việc nghiên cứu thực hiện trên 4 hệ thống tài sản: tài sản tự nhiên, tài sản văn hóa, tài sản định cư và tài sản kinh tế, qua đó xem di sản như một hệ thống tài sản có các lớp giá trị đan xen, thay vì chỉ là một điểm tham quan.

Điểm quan trọng của Đề án là định giá không đồng nghĩa với thương mại hóa di sản. TEV được kỳ vọng trở thành công cụ để xác định mức đầu tư cho bảo tồn, giới hạn khai thác, cơ chế chia sẻ lợi ích.

Sau khi lấy ý kiến các cơ quan, tổ chức, cá nhân, cơ quan soạn thảo sẽ chỉnh sửa, hoàn chỉnh hồ sơ, trước khi trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, phê duyệt trong tháng 10/2026.